Is er gefraudeerd met de verkiezingsuitslag in Iran of niet? De officiële bekendmaking dat Ahmahdinejad gewonnen zou hebben kwam voor veel mensen als een verrassing – maar dat hoefde nog niet zoveel te zeggen. Ahmahdinejad’s verkiezingsoverwinning vier jaar geleden kwam immers ook als een verrassing. De uitzonderlijk hoge opkomst bij de verkiezingen hoefde ook niet per se in het voordeel van Moussavi te werken. Ahmahdinejad heeft zijn aanhang niet alleen te danken aan zijn nationalistische retoriek maar ook aan de subsidies van zijn regering op levensmiddelen voor de armen. Dat een aanzienlijk deel van deze mensen Ahmahdinejad steunt komt dus in ieder geval gedeeltelijk voort uit heel logische overwegingen. De oppositie noemde het ’stemmen kopen’. Ahmahdinejad’s populisme weerhield hem er overigens niet van door te gaan met het liberaliseren van de Iraanse economie, in ruil kregen Iraniërs retoriek en liefdadigheid. En repressie natuurlijk als ze zo moedig waren hun onvrede te uiten.
Het doet er eigenlijk niet zoveel toe of de verkiezingsuitslag vervalst is; Iraniërs hebben meer dan genoeg goede redenen om tegen hun regering te demonstreren. De dood van verschillende demonstranten heeft dat opnieuw bewezen. Het is op het moment niet goed in te schatten wat het karakter van de massale protestbeweging is – maar mensen gaan de straat op en trotseren de politie van een bloedig, autoritair regime. Dat alleen al is een positieve ontwikkeling, een stap naar democratie.
Uit de belangrijke rol die netwerksites als Facebook en Twitter spelen voor de oppositiebeweging kun je conclusie trekken dat het hier om de meer welvarende delen van de Iraanse samenleving gaat: vooral op het platteland of onder de armen is toegang tot internet of kennis van Engels niet echt normaal. Maar als in stad als Teheran, met een inwonertal van 12 miljoen – demonstraties van honderduizenden, misschien wel een miljoen mensen, plaatsvinden, is er iets groters aan de hand dan een beweging van een verwesterde studenten. Trouwens, ook verwesterde studenten hebben goede redenen om in opstand te komen tegen een reactionair, theocratisch bewind zoals dat van Iran.
Het is tragisch dat juist iemand als Moussavi uitgroeit tot voorman van zo’n heroïsche protestbeweging. Moussavi is bepaald geen Iraanse Nelson Mandela; in de jaren tachtig, toen het Iraanse regime nog veel erger was dan nu, was hij al een leidend politicus. En de hervormingen die hij beloofd zijn erg beperkt. Niet voor niets roept de man op tot een terugkeer naar, en niet een afwijzing van, de ideeën van Khomeini.
Leden van de veiligheidsdienst slaan in op een demonstrant - andere demonstranten snellen toe om hem te helpen
Maar je kunt een massabeweging niet beoordelen op misschien tijdelijke kopstukken of de meest gehoorde leuzen. Die zijn aan verandering onderhevig. Hoe belangrijk de eis om een hertelling ook is, deze beweging gaat om meer dan alleen fraude. Het betekent een massale afwijzing van het rechtse, conservatieve bewind van Ahmahdinejad. Wat voor alternatieven de beweging op den duur zelf naar voren schuiven zal schuiven is onduidelijk. Wat wel duidelijk is dat de protesten sympathie verdienen. Het gebeuren van de afgelopen dagen laat trouwens ook zien hoe idioot het idee is dat ‘de islamitische wereld’ westerse oorlogen nodig heeft om te democratiseren. In 1979 joegen de Iraniërs al eens een dictator weg, misschien lukt het ze weer
